"Bir gecede başka bir çocuk oldu." Ergenlerin ebeveynlerinden bu cümleyi sıkça duyuyorum ve onlara hak veriyorum. Kapılar kapanıyor, cevaplar kısalıyor, arkadaşlar her şeyden önemli hale geliyor. Duygular ise bazen bir anda yükseliyor. Bu değişimin arka planını anlamak, ebeveynlerin hem kendilerini hem de çocuklarını daha az suçlamasına yardımcı oluyor.
Gelişen bir beyin
Beyin görüntüleme çalışmaları, beynin gelişiminin ergenlik boyunca ve hatta yirmili yaşların ortalarına kadar sürdüğünü göstermektedir. Casey ve arkadaşlarının ergen beynine ilişkin derlemesine göre, duygusal ve ödülle ilişkili sistemler ergenlikte oldukça duyarlı hale gelirken planlama, dürtü kontrolü ve sonuçları öngörme gibi işlevlerden sorumlu ön beyin bölgeleri daha yavaş olgunlaşır.
Bu dengesizlik, ergenlerin neden bazen duygusal tepkilerle hareket ettiğini ve özellikle arkadaşlarının yanında neden daha fazla risk alabildiğini açıklamaya yardımcı olur. Bu durum ergenin "düşünemediği" anlamına gelmez. Sakin bir ortamda pek çok genç son derece mantıklı kararlar verebilir. Ancak duygusal yoğunluk ve akran etkisi arttığında dengeyi korumak zorlaşır.
Akranlar neden bu kadar önemli?
Blakemore ve Mills, ergenliğin sosyal çevreye ve akran kabulüne karşı özellikle duyarlı bir dönem olabileceğini öne sürer. Arkadaşlar tarafından dışlanmak bir ergen için yetişkinlerin tahmin ettiğinden çok daha acı verici olabilir. Bu yüzden "Boş ver, arkadaş mı kalmadı?" gibi cümleler genci rahatlatmak yerine anlaşılmadığı hissini artırabilir.
Bir fırsat dönemi olarak ergenlik
Psikolog Laurence Steinberg ergenliği bir "fırsat çağı" olarak tanımlar. Beynin bu dönemdeki esnekliği, yalnızca risklere değil öğrenmeye, yeni beceriler kazanmaya ve kalıcı olumlu deneyimlere de açık olduğu anlamına gelir. Bu bakış açısı benim ergenlerle çalışırken en çok önemsediğim noktalardan biri. Ergenlik sadece "atlatılması gereken" bir dönem değil, gencin kim olduğunu keşfettiği değerli bir süreçtir.
Ebeveynler için öneriler
- Önce dinleyin, sonra konuşun. Genç bir şey anlattığında hemen çözüm ya da nasihat sunmak yerine merakla dinlemek kapıyı açık tutar.
- Sınırları birlikte belirleyin. Gerekçesini anladığı ve sürece katıldığı kurallar daha kolay benimsenir.
- Duyguyu davranıştan ayırın. "Öfkeli olman anlaşılır, ama kapıyı çarpman kabul edilebilir değil."
- Küçük temas anlarını değerlendirin. Arabada, yemek hazırlarken, yürürken yapılan sohbetler, yüz yüze "ciddi konuşmalar"dan çoğu zaman daha verimli geçer.
- Uykuyu önemseyin. Ergenlerde uyku saatinin doğal olarak ileri kayması beklenir. Ancak düzenli ve yeterli uyku duygu düzenlemesi için kritik önemdedir.
Kaynakça
- Blakemore, S.-J., & Mills, K. L. (2014). Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 65, 187–207.
- Casey, B. J., Jones, R. M., & Hare, T. A. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124, 111–126.
- Steinberg, L. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
