"Bir kaşık daha", "Bitirirsen tatlı var", "Bak, tabak ağlıyor"... Bu cümleleri kurmayan ebeveyn yok gibidir. Niyetimiz elbette çocuğumuzun iyi beslenmesi. Ama bu cümleler çoğu zaman sofrayı bir pazarlık masasına, yemek saatlerini de herkes için yorucu bir sınava dönüştürür.
Seçici yeme neden olur?
Özellikle 2–6 yaş arasında pek çok çocuk yeni yiyeceklere temkinli yaklaşır. Literatürde "yiyecek neofobisi" olarak adlandırılan bu durumun, evrimsel açıdan çocuğu bilinmeyen ve potansiyel olarak zararlı yiyeceklerden koruyan bir eğilim olduğu düşünülmektedir. Yani yeni bir sebzeyi reddeden çocuk çoğu zaman "inat etmiyor"; gelişimsel olarak beklenen bir temkinlilik gösteriyor.
Araştırmalar, çocukların yeni bir yiyeceği kabul etmeden önce o yiyecekle birçok kez karşılaşmaya ihtiyaç duyabildiğini göstermektedir. Burada anahtar kelime "karşılaşma"dır, yani yemeye zorlanmadan görmek, dokunmak, koklamak ve tatmak.
Baskı neden işe yaramıyor?
Birch ve Fisher'ın çocuklarda yeme davranışının gelişimine ilişkin kapsamlı değerlendirmesi, ebeveynlerin çocuğu belirli bir yiyeceği yemeye zorlamasının o yiyeceğe karşı isteksizliği artırabildiğine dikkat çeker. Benzer şekilde bir yiyeceği "ödül" olarak kullanmak (ör. sebzeni bitirirsen tatlı) tatlının değerini yükseltirken sebzeyi "katlanılması gereken bir şey" haline getirebilir.
Sorumluluk paylaşımı yaklaşımı
Beslenme ve aile terapisi alanında çalışan Ellyn Satter'ın geliştirdiği "sorumluluk paylaşımı" yaklaşımı, sofradaki rolleri şöyle ayırır:
- Ebeveynin sorumluluğu: Ne yeneceği, ne zaman yeneceği ve nerede yeneceği.
- Çocuğun sorumluluğu: Ne kadar yiyeceği ve sunulanlardan yiyip yemeyeceği.
Bu yaklaşımda ebeveyn düzenli öğünler ve ara öğünler planlar. Tabağa çocuğun sevdiği en az bir yiyeceği de koyar ve sofrayı keyifli bir paylaşım alanı haline getirmeye odaklanır. Çocuğun ne kadar yediğini ise çocuğa bırakır. İlk başta kulağa korkutucu gelebilir. Ancak baskı ortadan kalktığında birçok çocuğun yeni yiyeceklere zamanla daha açık hale geldiğini gözlemliyorum.
Sofrada deneyebileceğiniz küçük adımlar
- Öğün ve ara öğün saatlerini düzenleyin, aralarda sürekli atıştırmalık sunmayın.
- Yemeği ekran karşısında değil, mümkünse aile birlikte sofrada yiyin.
- Yeni bir yiyeceği çok küçük bir porsiyonla ve tanıdık yiyeceklerin yanında sunun.
- Çocuğu alışverişe ve yemek hazırlığına dahil edin; yıkamak, karıştırmak, sofraya koymak bile yakınlık kurar.
- Yemek hakkında konuşmayı azaltın, sofradaki sohbeti artırın.
Kaynakça
- Birch, L. L., & Fisher, J. O. (1998). Development of eating behaviors among children and adolescents. Pediatrics, 101(3 Pt 2), 539–549.
- Dovey, T. M., Staples, P. A., Gibson, E. L., & Halford, J. C. G. (2008). Food neophobia and 'picky/fussy' eating in children: A review. Appetite, 50(2–3), 181–193.
- Satter, E. (1986). The feeding relationship. Journal of the American Dietetic Association, 86(3), 352–356.
