Okulun ilk haftaları. Kapıda ebeveynine sıkıca sarılmış, ağlayan bir çocuk ve gözleri dolu bir anne ya da baba... Bu sahne her eylül ayında sayısız kez tekrarlanır. Ebeveynlerin aklındaki soru da hep aynıdır: "Yanlış bir şey mi yapıyoruz?"
Ayrılık kaygısı neden olur?
Bağlanma kuramının kurucusu John Bowlby'ye göre çocuklar, kendilerini güvende hissettikleri bağlanma figürlerinden ayrılırken sıkıntı yaşarlar. Bu sıkıntı, çocuğu koruyan doğal ve uyumsal bir tepkidir. Mary Ainsworth ve arkadaşlarının çalışmaları da güvenli bağlanmış çocukların ayrılıkta üzülebildiğini, ancak ebeveynleri döndüğünde kolayca sakinleşebildiğini göstermiştir.
Yani okul kapısında ağlamak, çocuğun ebeveyniyle kurduğu bağın güçlü olduğunu da gösterebilir. Önemli olan, bu tepkinin zamanla azalması ve çocuğun okul ortamında güven duymaya başlamasıdır.
Ne zaman beklenen, ne zaman destek gerekir?
İlk birkaç hafta boyunca vedalaşmada zorlanmak, sabahları huysuzluk ya da eve dönünce yorgunluk ve hassasiyet beklenebilir. Ancak şu durumlarda bir uzmana danışmayı düşünebilirsiniz:
- Zorlanma haftalar geçtikçe azalmıyor, aksine artıyorsa
- Çocuk okulda gün boyu sakinleşemiyor, etkinliklere katılamıyorsa
- Sabahları tekrarlayan karın ağrısı, bulantı gibi yakınmalar varsa (önce çocuk doktoru değerlendirmesi yapılmalıdır)
- Ebeveynin başına bir şey geleceğine dair yoğun ve sürekli endişeler dile getiriliyorsa
- Uyku, yemek ya da tuvalet alışkanlıklarında belirgin gerileme görülüyorsa
Ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerini tanımlayan DSM-5'te ayrılık kaygısı bozukluğu, gelişim düzeyine göre aşırı olan ve günlük işlevselliği belirgin biçimde etkileyen kaygı olarak tanımlanır. Bu tanıyı ancak bir hekim koyabilir. Ancak çoğu uyum güçlüğü bu düzeye ulaşmadan, aileyle yapılan çalışma ve küçük düzenlemelerle hafifler.
Vedalaşma için pratik öneriler
- Kısa ve tutarlı bir veda rutini oluşturun. Sarılma, öpücük, "Öğleden sonra seni almaya geleceğim" cümlesi... Her gün aynı ve kısa.
- Gizlice kaybolmayın. Çocuk fark etmeden ayrılmak o an kolay görünse de güveni sarsabilir ve ertesi gün ayrılmayı daha da zorlaştırabilir.
- Dönüş zamanını somutlaştırın. Küçük çocuklar saatten çok olaylarla zamanı anlar: "Öğle yemeğinden ve uykudan sonra geleceğim."
- Kendi kaygınızı fark edin. Çocuklar ebeveynin yüz ifadesinden çok şey okur. Sakin ve kararlı bir tutum çocuğa "Burası güvenli" mesajı verir.
- Geçiş nesnesi kullanın. Evden küçük bir oyuncak ya da ebeveynin fotoğrafı bazı çocuklara iyi gelir (okulun kurallarına uygunsa).
- Öğretmenle iş birliği yapın. Evde ve okulda aynı dili kullanmak çocuğun uyumunu kolaylaştırır.
Kaynakça
- Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum.
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
- Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
