Ebeveynlerden en sık duyduğum sorulardan biri şu: "Siz orada sadece oyun mu oynuyorsunuz?" Cevabım hep aynı: Evet, oyun oynuyoruz. Ve tam da bu yüzden oyun odasında önemli şeyler oluyor.
Yetişkinler zorlandıklarında genellikle konuşarak anlatır. Çocukların ise soyut düşünme ve duyguları sözcüklere dökme becerileri henüz gelişmektedir. Kaygılı bir çocuğa "Neden korkuyorsun?" diye sorduğumuzda çoğu zaman "Bilmiyorum" yanıtını alırız. Aynı çocuk, bebek evinde küçük bir figürü "karanlıkta yalnız kalan" bir karakter olarak oynadığında ise çok şey anlatır.
Oyun odası neden özel bir yer?
Oyun terapisinin önemli isimlerinden Garry Landreth, oyuncakları çocuğun kelimeleri, oyunu ise dili olarak tanımlar. Bu yüzden oyun odasındaki malzemeler özenle seçilir. Bebek evi ve aile figürleri gündelik hayatı, kuklalar ilişkileri ve çatışmaları, sanat malzemeleri ise sözcüklere dökülemeyen duyguları ifade etmeye alan açar.
Oyun odasında çocuk, belirli sınırlar içinde neyle ve nasıl oynayacağına kendisi karar verir. Bu sınırlar azdır ama nettir; örneğin kimseye ve hiçbir şeye zarar verilmez. Benim rolüm oyunu yönlendirmek değil; çocuğu izlemek, yaşadığı duyguları ona yansıtmak ve oyunda tekrar eden temaları anlamlandırmaktır.
Bir çocuğun oyunu yinelediğinde, aslında bize "Bu benim için hâlâ önemli" demektedir.
Araştırmalar ne söylüyor?
Oyun terapisinin etkililiği uzun yıllardır araştırılmaktadır. Bratton ve arkadaşlarının 2005 yılında yayımlanan meta-analizinde, 93 kontrollü çalışmanın verileri bir araya getirilmiş ve oyun terapisinin çocuklarda genel olarak orta-yüksek düzeyde olumlu etki gösterdiği raporlanmıştır. Aynı çalışmada ebeveynlerin sürece aktif olarak katıldığı uygulamalarda etkilerin daha belirgin olduğu dikkat çekmektedir.
Bu bulgu benim günlük pratiğimle de örtüşüyor. Bu nedenle oyun terapisinde düzenli ebeveyn görüşmelerine her zaman yer veririm. Çocuğun oyun odasında kazandığı deneyim, evde anlaşıldığında ve desteklendiğinde çok daha kalıcı hale gelir.
Hangi çocuklar için uygun olabilir?
Oyun terapisi genellikle 3–12 yaş arasındaki çocuklarla yürütülür. Kaygılar, ayrılık güçlükleri, öfke ve davranış düzenleme zorlukları, kardeş doğumu, boşanma ya da kayıp gibi yaşam olaylarına uyum süreçleri en sık çalıştığım konular arasındadır. Her çocuğa oyun terapisi uygun olmayabilir. Bu nedenle sürece başlamadan önce çocuğu ve aileyi tanımaya yönelik bir değerlendirme yapılır.
Ebeveynler evde ne yapabilir?
- Yönlendirmeden oynayın. Günde 10–15 dakika, çocuğun seçtiği oyunu onun kurallarıyla oynamak bile ilişkiye çok şey katar.
- Sorgulamak yerine anlatın. "Ne yapıyorsun?" yerine "Kuleyi çok yükseğe yapıyorsun" gibi betimlemeler çocuğun görüldüğünü hissettirir.
- Oyundaki temaları yargılamayın. Oyunda canavarlar, kavgalar ya da kayıplar olabilir. Bunlar çoğu zaman çocuğun duyguları işleme biçimidir.
- Oyun terapisinde ne olduğunu çocuğa sormayın. Oyun odası çocuğa ait bir alandır. Paylaşmak isterse kendisi anlatacaktır.
Kaynakça
- Axline, V. M. (1947). Play therapy: The inner dynamics of childhood. Houghton Mifflin.
- Bratton, S. C., Ray, D., Rhine, T., & Jones, L. (2005). The efficacy of play therapy with children: A meta-analytic review of treatment outcomes. Professional Psychology: Research and Practice, 36(4), 376–390.
- Landreth, G. L. (2012). Play therapy: The art of the relationship (3rd ed.). Routledge.
